Gałka oczna musi radzić sobie z wieloma czynnikami zewnętrznymi. Są nimi wiatr, pyły, pyłki, piasek, urazy mechaniczne itp. Ochronę dla niej stanowią powieki oraz film łzowy. Dzięki odpowiedniemu składowi filmu łzowego i procesowi mrugania gałka oczna może pozostawać odpowiednio nawilżona oraz chroniona.
Bardzo ważny jest skład filmu łzowego. Należy wyróżnić trzy warstwy:
- zewnętrzną – lipidową
- środkową – wodnistą
- wewnętrzną – mucynową
Proces mrugania, choć wydaję się na pierwszy „rzut oka” błahą czynnością, w rzeczywistości jest rozbudowany i istotny. Odpowiednia częstotliwość mrugania, ustawienie układu powiekowego oraz drożność i produkcja wszystkich ujść gruczołów stanowią podstawę zachowania nawilżonych oczu.
Zespół suchego oka – keratoconjunctivitis sicca (KCS) jest chorobą uwarunkowaną wieloma czynnikami. Dotyczy powierzchni gałki ocznej, czemu towarzyszą objawy okulistyczne: niestabilność i hiperosmolarność filmu łzowego, stan zapalny z następstwem uszkodzenia.
Wyróżniamy dwie główne kategorie zespołu suchego oka:
- zespół suchego oka z obniżoną ilością produkcji łez (głównie składowej wodnistej
- zespół suchego oka z nadmiernym parowaniem filmu łzowego, najczęściej z powodu nieprawidłowości w jakości i ilości warstwy lipidowej
Przyczyny zespołu suchego oka
- wrodzone – skutek niedorozwoju gruczołu łzowego (mops, chihuahua, buldog ang., yorkshire terrier)
- pourazowe
- zakaźne – zakażenia herpeswirusem u kotów, nosówka, zakażenia bakteryjne i wirusowe samej tkanki gruczołowej, lejszmanioza
- immunologiczne – jest to najczęstsza przyczyna zespołu suchego oka u psów
- polekowe – sulfonamidy, fenazopirydyna, mydiatryki, niektóre leki przeciwjaskrowe, leki przeciwhistaminowe, obniżające ciśnienie tętnicze, obkurczające naczynia, efedryna, pseudoefedryna, metoklopramid, chloropromazyna i inne pochodne fenotiazyny
- choroby uogólnione – np. nadczynność kory nadnerczy, cukrzyca
- jatrogenne – całkowite lub częsciowe usunięcie gruczołu trzeciej powieki z powodu jego wypadnięcia. Średni czas wystapienia zespołu suchego oka po takim postępowaniu to około 4,5 roku. Zaburzenia składu filmu mogą być już zauważalne kilkadziesiąt dni po zabiegu. Możliwe jest także wystapienie zespołu suchego oka na skutek uszkodzenia nerwu twarzowego (zabieg usunięcia przewodu słuchowego)
- inne – zanik starczy gruczołu, radioterapia
Objawy zespołu suchego oka
Objawy zależą od tego, czy choroba jest obustronna czy jednostronna, czy charakter jest ostry lub przewlekły. Najczęściej właściciele zgłaszają się z powodu „ropienia oczu”. W zaawansowanych przypadkach pojawia się budyniowa, bardzo gęsta wydzielina zasychająca na brzegach powiekowych. Dochodzi do zmian zapalnych i zwyrodnieniowych rogówki. Wydzielina jest szaro-biała przez żółtą do zielonkawej. Bardzo często w zaawansowanych przypadkach dochodzi wtórnie do uszkodzenia rogówki – owrzodzeń rogówki w części centralnej i wtórnego zapalenia błony naczyniowej.
W mniej rozwiniętej chorobie objawy zwykle obejmują mrużenie oczu, zwłaszcza po przebudzeniu oraz wieczorem (nadwrażliwość na światło); zapalenie spojówek; przekrwienie spojówki, suchość powierzchni rogówki.
Rozpoznawanie zespołu suchego oka
Stawia się na podstawie wywiadu oraz badania okulistycznego. Największe znaczenie ma wykonanie testu Shirmera oraz testu z fluoresceiną ( m.in. test FBUT).